Józef Glemp i Alojzy Orszulik
fot. koszalinfranciszkanie.pl i Sławomir Kamiński/AG 

Rok 1995 | Rząd Józefa Oleksego |

Min. Jaskiernia zadał także pytanie, czy w sprawach Konstytucji toczą się jakieś rozmowy między Aleksandrem Kwaśniewskim a bp. Pieronkiem?

Kard. Glemp potwierdził, że przewodniczący Klubu SLD i Sekretarz Episkopatu prowadzą rozmowy. Bp Pieronek relacjonuje ich treść i Episkopat akceptuje jego działania. Zdajemy sobie jednak sprawę, że taka formuła kontaktów ma liczne słabości. Dyskusje mają charakter półprywatny, ani pan Aleksander Kwaśniewski, ani bp Pieronek nie mogą odpowiadać za tekst. Warto, by te kontakty były zinstytucjonalizowane i sformalizowane. Za podejmowanymi decyzjami musi po stronie Kościoła stać szersze grono specjalistów.

Bp Orszulik stwierdził, że (...) dziś ponownie ma pewności, że Parlament ustali takie brzmienie Konstytucji, jakie zostanie przyjęte w porozumieniu z Kościołem. (...)

Min. Jaskiernia powrócił do propozycji, by Komisja Wspólna stała się forum dla dyskusji konstytucyjnej i by do udziału w jednym z posiedzeń zaproszony został przewodniczący Komisji Konstytucyjnej Aleksander Kwaśniewski.



[Protokół z posiedzenia Komisji Wspólnej, 03.04.1995 | źródło: Borecki Paweł, Janik Czesław (oprac.), Komisja Wspólna Przedstawicieli Rządu Rzeczypospolitej Polskiej i Konferencji Episkopatu Polski w archiwaliach z lat 1989-2010, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 2011, s. 107-108.]

Jerzy Stroba

Rok 1995 | Rząd Józefa Oleksego:

(...) W imieniu rządu i lewicy Premier [Oleksy - red.] zapewnił, że istnieje wola zawarcia kompromisu co do artykułów [Konstytucji - red.] dotyczących światopoglądu i Kościoła - choć być może ze strony kościelnej nie jest ona wyraźnie dostrzegana. Intencje koalicji można streścić w dwóch punktach: by Konstytucja została uchwalona i by była wspólną sprawą całego społeczeństwa, nie zaś własnością którejkolwiek ze stron.

Abp Stroba wyraził pogląd, że w debacie nad ratyfikacją konkordatu przywódcy lewicy zbliżyli się do stanowiska Kościoła. Zrozumienie widać zarówno  wypowiedziach Pana Premiera, jak i pana Aleksandra Kwaśniewskiego. Wydaje się, że mamy wspólnych przeciwników, emocjonalnie zaangażowanych, niepatrzących na rację stanu. Istnieje zatem potrzeba wspólnego skoncentrowania się na rozładowaniu niekorzystnej atmosfery wokół konkordatu. (...)

Abp Gocłowski stwierdził, że nie chodzi tu o emocje, ale o wolę polityczną ze strony większości parlamentarnej. Niezrozumiałe jest ciągłe odwoływanie się do rzekomych trudności np. w sprawie pochówku, mimo że ta kwestia jest zupełnie oczywista.

Bp Pieronek uznał, że jest wprost niepoważne, by rząd reagował na tego typu wątpliwości. (...)

[Protokół z posiedzenia Komisji Wspólnej, 03.04.1995 | źródło: Borecki Paweł, Janik Czesław (oprac.), Komisja Wspólna Przedstawicieli Rządu Rzeczypospolitej Polskiej i Konferencji Episkopatu Polski w archiwaliach z lat 1989-2010, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 2011, s. 106]

fot. episkopat.pl

Rok 1996 | Konferencja Episkopatu Polski:

Biskupi polscy podzielają niepokój Ojca Świętego [chodzi o Karola Wojtyłę, monarchę Watykanu - red.], wynikający z nowych zagrożeń dla życia narodu.

Podejmowane są próby programowego podważania autorytetu Kościoła, ośmieszania postaw religijnych i moralnych, wychowania młodego pokolenia, w tym wierzących, w duchu laickim, sprzecznym z Ewangelią.

Jak dawniej w strukturach państwa totalitarnego, usiłuje się usuwać wartości religijne, a nawet wiarę w Boga na margines społeczeństwa. Wymownym przejawem lekceważenia wierzących jest stosunek do życia, instytucji rodziny i wychowania, a także próby tworzenia Konstytucji bez odniesienia do Boga.

(...) Wyrazem postawy [czyja władza, tego religia] było też stanowisko przedstawicieli władz polskich na konferencjach w Kairze, Pekinie, a ostatnio w Istambule [biskupi krytykują zgodę rządu na ustalenia konferencji nt. praw człowieka, w tym praw człowieka kobiet - red.].

***

[Komunikat z 283. konferencji plenarnej Episkopatu Polski, 12.06.1996 | źródło: Borecki Paweł, Janik Czesław (oprac.), Kościoły i organizacje światopoglądowe o nowej polskiej Konstytucji. Wybór materiałów źródłowych z lat 1988-1997, Dom Wydawniczy Elipsa, Warszawa 2012, s. 135-136]

***

Komentarz redakcji:

Powyższe stanowisko prezentuje fałszywą alternatywę - albo państwo wyznaniowe (rzymskokatolickie), albo totalitarne. W państwie demokratycznym ludzie mają prawo do kierowania się wartościami humanistycznymi, a nie ideologią watykańską. A władze RP mają obowiązek kierować się dobrem wszystkich członkiń i członków pluralistycznego społeczeństwa, a nie interesami episkopatu.

fot. episkopat.pl

Rok 1994 | Konferencja Episkopatu Polski:

(...) Zawarte umowy należy oceniać jedynie w oparciu o aktualnie obowiązujące prawo. Stąd odroczenie ratyfikacji Konkordatu do uchwalenia przyszłej konstytucji stawia pod znakiem zapytania dobrą wiarę tych, którzy opowiadają się za taką procedurą. Kwestionowanie zasady niezależności i autonomii Kościoła i państwa budzi uzasadnione obawy, iż wchodzi tu w grę dążenie do podporządkowania Kościoła państwu, znane nam z niedawnej przeszłości (...)

[Słowo, 30 sierpnia 1994 | źródło: Janik Czesław (oprac.), Konkordat polski 1993. Wybór materiałów źródłowych z lat 1993-1996, Instytut Nauk Politycznych UW, Warszawa 1997, s. 518.]

***

Komentarz redakcji:

Niezależność Państwa i Kościoła rzymskokatolickiego nie może polegać na tym, że ten ostatni jest niezależny od Konstytucji.

Tadeusz Pieronek

Rok 1996 | Episkopat:

(...) Biskupi wyrazili niepokój o stan dotychczasowych przygotowań nowej Konstytucji. Ten doniosły akt prawny musi uwzględniać zarówno historię naszego narodu, jak i wartości, którymi ten naród żył i żyje nadal.

Zarówno Konstytucja 3 Maja, jak też ustawy fundamentalne wielu współczesnych krajów Zachodu, wskazują na Boga jako na ostateczne źródło ładu społecznego i moralnego. Naród polski, w ogromnej większości wierzący, ma uzasadnione prawo do Konstytucji tego typu.

(...) Konferencja [Episkopatu Polski - red.] stwierdza fakt nieskuteczności rozmów prowadzonych z rządem w ramach Komisji Wspólnej. Pozytywne deklaracje nie znajdują odbicia w rzeczywistości (...)

***

[Komunikat z 282. konferencji plenarnej Episkopatu Polski, 02.05.1996 | źródło: Borecki Paweł, Janik Czesław (oprac.), Kościoły i organizacje światopoglądowe o nowej polskiej Konstytucji. Wybór materiałów źródłowych z lat 1988-1997, Dom Wydawniczy Elipsa, Warszawa 2012, s. 135-136]

***

Komentarz redakcji:

Biskupi lobbowali za wpisaniem bóstwa do Konstytucji, gdyż mają monopolistyczną pozycję boskich urzędników. To dałoby im uprawnienie do interpretacji Konstytucji Polski według aktualnej ideologii watykańskiej. 

Ich niezadowolenie z "nieskuteczności rozmów" z rządem w Komisji Wspólnej pokazuje ich antydemokratyczną postawę - jeśli biskupi chcą, by rząd realizował ich postulaty, to powinni kandydować i wygrać wybory, a nie robić swoją politykę cudzymi rękami. Komisja Wspólna nie jest ciałem wybieranym przez naród. Biskupi też nie.

fot. isgodcatholic.wordpress.com

Rok 1995 | Episkopat:

(...) Biskupi z uwagą śledzą toczącą się dyskusję nad przyszłym kształtem konstytucji (...) Podstawy konstytucji powinny stanowić trwałe wartości moralne zakorzenione w historii i tradycji narodu w większości wierzącego i od dziesięciu wieków żyjącego Ewangelią. Dlatego powstaje postulat odwołania się w preambule Ustawy Zasadniczej do Najwyższego Autorytetu i ostatecznego Gwaranta wszelkich praw ludzkich.

W konstytucji winien być zapis o nienaruszalnej godności człowieka, wynikający z troski o życie chronione od chwili poczęcia i jego wszechstronny rozwój, o poziom duchowy i materialny, o wolność każdego człowieka, w tym także o wolność religijną [panom biskupom - którzy nie zajdą w ciążę - chodzi o odebranie kobietom wolności wyboru kontynuowania lub przerwania ciąży na poziomie Konstytucji - red.].

Biskupi są przekonani, że konstytucja będzie także zawierała zasadę tolerancji a nie neutralności światopoglądowej. Neutralność bowiem światopoglądowa państwa, podobnie jak termin "rozdział Kościoła od państwa", kojarzy się na podstawie powojennego doświadczenia z praktyką faworyzowania niewierzących i rugowania wymiaru religijnego ze wszystkich dziedzin życia publicznego...


[Komunikat z 275. konferencji plenarnej Episkopatu Polski, 18.03.1995 | źródło: Borecki Paweł, Janik Czesław (oprac.), Kościoły i organizacje światopoglądowe o nowej polskiej Konstytucji. Wybór materiałów źródłowych z lat 1988-1997, Dom Wydawniczy Elipsa, Warszawa 2012, s. 132]

***

Komentarz redakcji:

Jedynie słuszny światopogląd jest tylko jeden, a jego jedynie słuszni reprezentanci lobbowali bardzo wytrwale, by Konstytucja odzwierciedlała charakter jedynie słusznego wyznania.

Konkordat
fot. wiara.pl

Rok 1994 | Episkopat:

Szanując równość wszystkich Kościołów i Wspólnot religijnych wobec prawa, wyrażamy jednocześnie przekonanie, że stosunki między Kościołem katolickim i państwem, jako wspólnotami, niezależnymi i autonomicznymi, winny być uregulowane na podstawie konkordatu ze Stolicą Apostolską, która jest podmiotem prawa międzynarodowego.

[List Episkopatu Polski w sprawie Konstytucji do wiernych Kościoła i wszystkich ludzi dobrej woli, 22.10.1994 | źródło: Borecki Paweł, Janik Czesław (oprac.), Kościoły i organizacje światopoglądowe o nowej polskiej Konstytucji. Wybór materiałów źródłowych z lat 1988-1997, Dom Wydawniczy Elipsa, Warszawa 2012]

fot. sdrministries.org

Rok 1994 | Episkopat:

Uznając godność osoby ludzkiej za najwyższą wartość w porządku doczesnym uważamy, iż sam człowiek nie jest ostateczną instancją określającą podstawę wszelkich wartości praw.

W stosunku do stanowionych praw ludzkich nadrzędny charakter ma prawo Boże zapisane także w ludzkim sumieniu.

Stąd też w naszej Konstytucji, podobnie jak w Konstytucjach wielu innych demokratycznych krajów, właściwe jest odwołanie się do Boga, jako Stwórcy wszelkiego ładu. Dla milionów ludzi wierzących Bóg pozostaje niezmiennie najwyższą racją angażowania się w budowanie dobra wspólnego.

[List Episkopatu Polski w sprawie Konstytucji do wiernych Kościoła i wszystkich ludzi dobrej woli, 22.10.1994 | źródło: Borecki Paweł, Janik Czesław (oprac.), Kościoły i organizacje światopoglądowe o nowej polskiej Konstytucji. Wybór materiałów źródłowych z lat 1988-1997, Dom Wydawniczy Elipsa, Warszawa 2012]

Biskupi chcieli cenzurować
media w III RP
fot. ceo.org.pl

Rok 1994 | Episkopat:

Następstwem trudnych dziesięcioleci w zniewolonej Ojczyźnie pozostaje kryzys moralny, jaki przeżywa nasze społeczeństwo. W Konstytucji powinna się znaleźć gwarancja nienaruszalnej godności człowieka inspirowana troską o jego rozwój moralny. Celowi temu służy zakaz rozpowszechniania w ogólnodostępnych środkach przekazu treści obrażających godność osoby ludzkiej (...).


[List Episkopatu Polski w sprawie Konstytucji do wiernych Kościoła i wszystkich ludzi dobrej woli, 22.10.1994 | źródło: Borecki Paweł, Janik Czesław (oprac.), Kościoły i organizacje światopoglądowe o nowej polskiej Konstytucji. Wybór materiałów źródłowych z lat 1988-1997, Dom Wydawniczy Elipsa, Warszawa 2012]

Katolicki zakaz aborcji
fot. PAP (2011)

Rok 1994 | Episkopat:

W kontekście obecnych dyskusji nad kształtem życia publicznego jako podstawowy jawi się problem zagwarantowania osobie ludzkiej prawa do życia. Człowiek, jedyna istota, którą Bóg stworzył dla niej samej, ma prawo do ochrony swego życia od chwili poczęcia [biskupom chodzi o zapłodnienie - red.] do naturalnej śmierci.

Jest to podstawa wszystkich jego praw i fundament wszelkiej demokracji. Odmówienie człowiekowi prawa do życia oznacza zakwestionowanie wszystkich innych jego praw lub przynajmniej ich ograniczenie. Nie chodzi o prawo o charakterze wyznaniowym, lecz o powszechne prawo należne każdej istocie ludzkiej.

Osoba ludzka jest istotą społeczną. Konstytucja powinna zatem ochraniać i wspierać życie rodziny, pierwszej i podstawowej wspólnoty, w której przychodzi na świat i formuje się człowiek. Powinna też chronić małżeństwo jako trwały związek kobiety i mężczyzny, otaczać opieką macierzyństwo, umożliwiać rodzicom zgodne z ich przekonaniami wychowanie dzieci, a także zapewniać nauczanie religii w szkołach stosownie do woli rodziców.


[List Episkopatu Polski w sprawie Konstytucji do wiernych Kościoła i wszystkich ludzi dobrej woli, 22.10.1994 | źródło: Borecki Paweł, Janik Czesław (oprac.), Kościoły i organizacje światopoglądowe o nowej polskiej Konstytucji. Wybór materiałów źródłowych z lat 1988-1997, Dom Wydawniczy Elipsa, Warszawa 2012]

Symbole religijne
aut. Ratomir Wilkowski
CC BY-SA 3.0

Rok 1994 | Episkopat:

Postulat neutralności światopoglądowej państwa pozostaje "słuszny głównie w tym zakresie, że państwo powinno chronić wolność sumienia i wyznania wszystkich swoich obywateli, niezależnie od tego, jaką religię lub światopogląd oni wyznają. Ale postulat, aby do życia społecznego i państwowego w żaden sposób nie dopuszczać wymiaru świętości jest postulatem ateizowania państwa, życia społecznego i niewiele ma wspólnego ze światopoglądową neutralnością (Jan Paweł II, przemówienie w Lubarczowie, czerwiec 1991 r.).

Państwo ma obowiązek respektowania decyzji obywateli zmierzających do urzeczywistnienia dobra wspólnego, a inspirowanych motywami wiary. W przeciwnym razie, utrudniając więź człowieka z Bogiem, pozbawia społeczeństwo wielkiego dobra. Ufamy, że prace nad nową Konstytucją, prowadzone w duchu wzajemnej życzliwości i dobrej woli, ułatwią wypracowanie takich zasad, które nikogo nie będą ranić i nikogo nie uczynią obcym w naszej Ojczyźnie (...).

[List Episkopatu Polski w sprawie Konstytucji do wiernych Kościoła i wszystkich ludzi dobrej woli, 22.10.1994 | źródło: Borecki Paweł, Janik Czesław (oprac.), Kościoły i organizacje światopoglądowe o nowej polskiej Konstytucji. Wybór materiałów źródłowych z lat 1988-1997, Dom Wydawniczy Elipsa, Warszawa 2012]

Symbol religijny nad państwowym
fot. Marcin Stępień / Agencja Gazeta

Rok 1994 | Episkopat:

(...) "Kościół proponuje. Niczego nie narzuca. Zwraca się do człowieka w pełnym poszanowaniu jego wolności" (Redemptoris missio, 39). Taka postawa wynika z ducha Ewangelii i postawy samego Chrystusa. Gdyby w obecnej sytuacji Kościół zrezygnował z przedstawienia propozycji w tak ważnej sprawie [nowej Konstytucji - red.], nie wypełniłby swego posłannictwa względem ludzi naszych czasów.

(...) Często wysuwa się postulat, by w Konstytucji umieścić zasadę świeckości państwa. Opiera się ona na założeniu, że tak religia jak i moralność są sprawą prywatną obywateli. Oznacza to, że za podstawę życia publicznego w państwie demokratycznym przyjmuje się agnostycyzm religijny i relatywizm moralny, czyli przekonanie, że wszystko jest względne, że nie ma obiektywnej prawdy, a w następstwie tego ani dobra ani zła, a przynajmniej człowiek nie potrafi ich poznać. W konsekwencji prowadzi to do zachowań życiowych, jak gdyby Boga [rzymskokatolickiego - red.] nie było. Wymiar religijny i moralny uznaje się natomiast za zagrożenie dla tolerancji lub wręcz za objaw fundamentalizmu religijnego, żądając, aby został on usunięty z życia publicznego.

Jest to pogląd nie tylko fałszywy, ale i niebezpieczny. Człowiek stając przed koniecznością wyboru potrzebuje jasnych kryteriów odróżniania dobra od zła. Dotyczy to życia zarówno jednostek jak i społeczeństw. Dlatego nieuwzględnienie zasad moralnych prowadzi z reguły do zastępowania sprawiedliwości prawem pięści lub dominacją pieniądza (...) .

[List Episkopatu Polski w sprawie Konstytucji do wiernych Kościoła i wszystkich ludzi dobrej woli, 22.10.1994 | źródło: Borecki Paweł, Janik Czesław (oprac.), Kościoły i organizacje światopoglądowe o nowej polskiej Konstytucji. Wybór materiałów źródłowych z lat 1988-1997, Dom Wydawniczy Elipsa, Warszawa 2012]

Konstytucja 3 Maja 1791 roku
Obraz Jana Matejki (1891)

Rok 1991 | Episkopat:

(...) W związku z dwusetną rocznicą Konstytucji 3 Maja przypomniano kontekst historyczny, religijny i kościelny Ustawy Rządowej sprzed dwóch wieków. Uznano jej niezwykłe znaczenie w historii Narodu podkreślając, że głos Kościoła i Episkopatu był obecny ilekroć podejmowano trud stanowienia praw, którymi miał kierować się cały Naród [tak, głos biskupów rzymskokatolickich był obecny przy pracach nad Konstytucją 3 Maja - ale, czego episkopat pod koniec XX w. nie mówi, solidna część biskupów wyrażała wówczas swój sprzeciw wobec Konstytucji - red.].

Zabierając obecnie głos na ten temat, w związku z przygotowywanym projektem nowej Konstytucji, Biskupi opowiadają się zarówno za autonomią, jak i za współpracą Państwa i Kościoła w służbie osobie ludzkiej. Zasady tej współpracy zostały sformułowane w Soborowej Konstytucji Duszpasterskiej o Kościele w Świecie Współczesnym (...)

Biskupi zwrócili uwagę, iż sformułowana w naszej powojennej przeszłości w sposób ogólnikowy zasada rozdziału Państwa i Kościoła prowadziła w praktyce do bolesnych następstw (...).

[Komunikat z 246. Konferencji Plenarnej Episkopatu Polski, 02.05.1991 | źródło: Borecki Paweł, Janik Czesław (oprac.), Kościoły i organizacje światopoglądowe o nowej polskiej Konstytucji. Wybór materiałów źródłowych z lat 1988-1997, Dom Wydawniczy Elipsa, Warszawa 2012]

Trybunał Konstytucyjny
fot. PrawoDlaSamorzadu.pl

Rok 1991 | Alojzy Orszulik, zastępca Sekretarza Episkopatu Polski:

(...) Proponuję, aby do podmiotów uprawnionych do zwracania się do Trybunału Konstytucyjnego o wydanie orzeczenia o niezgodności prawa wpisać:

"Kościół Katolicki oraz inne Kościoły i związki wyznaniowe".

Uważam, że nie trzeba mówić o ich ogólnokrajowych organach. Oddzielne wymienienie Kościoła Katolickiego wynika stąd, że jest to nazwa własna wymieniana przez ustawy.


[List bp. Alojzego Orszulika do profesora Janusza Trzcińskiego, przewodniczącego Podkomisji ds. Ustroju Politycznego Komisji Konstytucyjnej Sejmu, 15.01.1991 | źródło: Borecki Paweł, Janik Czesław (oprac.), Kościoły i organizacje światopoglądowe o nowej polskiej Konstytucji. Wybór materiałów źródłowych z lat 1988-1997, Dom Wydawniczy Elipsa, Warszawa 2012]

Biskupi byli przeciwko rozdziałowi
kościoła od państwa w Konstytucji RP
rys. Niebudek, niedziela.pl 

Rok 1990 | Tadeusz Pieronek (biskup): Ponieważ jestem tutaj [na posiedzeniu Komisji Konstytucyjnej Senatu RP - red.] z ramienia Episkopatu Polski, pozwolę sobie też ustosunkować się do tej szczegółowej kwestii, jaką jest sprawa stosunku kościoła i państwa.

Rzeczywiście byłoby rzeczą bardzo kłopotliwą, gdyby w nowej konstytucji usytuowano kościół jako oddzielony od państwa. Jest to jakaś pozycja antagonistyczna. Myślę, że niewłaściwa. Dlatego, że jest to teza oparta, zresztą na głoszonej także w pewnym okresie przez kościół, tezie dwóch społeczności doskonałych, które mają wprawdzie swój zakres działania, powinny się porozumieć, ale właściwie są to ciała sobie obce. W nauce dzisiejszej Soboru Watykańskiego II istotne jest to, że kościół jest i powinien być obecny w społeczeństwie (...)

Nie sądzę, żeby można było pojmować kościół w konstytucji jako jakiegoś konkurenta do władzy. A podejrzewam, że w ustawieniu sprawy przy rozdzieleniu kościoła od państwa jest to mniej więcej takie traktowanie kościoła (...) Konstytucję czyta się według jej brzmienia i tam, gdzie jest napisane rozdział, to już mi się przypomina jakiś rozwód, albo faktyczna separacja. A separacja ma zupełnie inny wydźwięk niż wspólnota.

Ja bym widział raczej te stosunki bardziej bliskie, życzliwe poprzez fakt, że nie nazywa się tego z góry, że to jest pewne oddzielenie.

[Wystąpienie przedstawiciela Episkopatu Polski, biskupa Tadeusza Pieronka, podczas posiedzenia Komisji Konstytucyjnej Senatu RP, 16.07.1990 | źródło: Borecki Paweł, Janik Czesław (oprac.), Kościoły i organizacje światopoglądowe o nowej polskiej Konstytucji. Wybór materiałów źródłowych z lat 1988-1997, Dom Wydawniczy Elipsa, Warszawa 2012]

Rok 1990 | Episkopat:

(...) Projekt zapisu do Konstytucji

1. W sprawie ochrony życia:
 "1. Każda osoba ludzka ma naturalne prawo do życia i podlega ochronie ustawowej od momentu poczęcia.
  2. Nikogo nie wolno karać śmiercią".

2. W sprawie wychowania dzieci:
"1. Rodzice mają prawo do wychowania dzieci zgodnie ze swymi przekonaniami.
 2. Państwo gwarantuje rodzicom prawo do pobierania przez ich dzieci nauki religii w szkołach stosownie      do ich wyznania".

3. W sprawie wolności sumienia i wyznania:
"1. Wszystkim obywatelom gwarantuje się wolność sumienia i wyznania. Żaden obywatel nie może być z powodu swego wyznania i przekonań religijnych ograniczony w prawach przysługujących innym obywatelom.
 2. Każdy ma prawo wyznawania i praktykowania zarówno publicznie jak i prywatnie, indywidualnie lub z innymi swej wiary i wykonywania obrzędów swojej religii, o ile to nie sprzeciwia się porządkowi publicznemu ani obyczajności publicznej.
 3. Kościół Katolicki rządzi się własnym prawem. Stosunek Państwa do Kościoła Katolickiego jest określony na podstawie umów ze Stolicą Apostolską. Stosunek Państwa do innych kościołów i związków wyznaniowych jest ustalany w drodze ustawowej po porozumieniu się z ich prawnymi przedstawicielami".

[List zastępcy Sekretarza Episkopatu Polski (Alojzego Orszulika - red.) do Hanny Suchockiej, Przewodniczącej Podkomisji ds. Wolności i Praw Człowieka i Obywatela Komisji Konstytucyjnej Sejmu, 06.07.1990 | źródło: Borecki Paweł, Janik Czesław (oprac.), Kościoły i organizacje światopoglądowe o nowej polskiej Konstytucji. Wybór materiałów źródłowych z lat 1988-1997, Dom Wydawniczy Elipsa, Warszawa 2012]

Zygmunt Choromański (trzyma gazetę), 
za nim (od lewej)
Michał  Klepacz i Hieronim Goździewicz.
fot. Stanisław Porębski

Rok 1990 | W innych podstawowych zagadnieniach z zakresu materii konstytucyjnej Episkopat Polski wyraził swoje stanowisko w memoriale z 1947 r. pt. "Katolickie postulaty konstytucyjne"*.

KATOLICKIE POSTULATY KONSTYTUCYJNE, Warszawa, 26.11.1947 r.

Rok 1947 | Konstytucja (...) powinna odpowiadać charakterowi plemiennemu i chrześcijańskiej ideologii narodu, a jej postanowienia powinny uwzględniać potrzeby kraju (...)

Następstwem wiary w [rzymskokatolickiego - red.] Boga jest uznanie jego woli, czyli praw Bożych w świecie (...) Państwo (...) nie jest arbitrem moralności, ani wyłącznym źródłem prawa, ani celem samo przez się, lecz częścią ładu moralnego ustanowionego przez Stwórcę dla dobra ludzkości. Boże prawo moralne jest wprawdzie ograniczeniem zakresu władzy państwowej, ale ograniczenie to nie jest ani ujmą, ani przeszkodą, lecz raczej moralną podbudową i zabezpieczeniem autorytetu państwowego (...)

Stąd postulaty katolickie:

• 1) Konstytucja Rzeczypospolitej powinna wychodzić z założenia, że naturalnemu i pozytywnemu prawu moralnemu poddane jest zarówno jednostkowe życie obywateli jak i życie państwowe.

• 2) Rzeczpospolita, jako społeczna i polityczna zbiorowość katolickiego narodu polskiego, powinna być w Konstytucji ujęta jako państwo chrześcijańskie, które uznaje Boga za władzę wszelkiego stworzenia, bierze udział w aktach czci Bożej i szanuje katolickie sumienie obywateli, ułatwiając im w zakresie swych zadań wyznawanie wiary i osiągnięcie celu ostatecznego.

(...)

• 10) Konstytucja powinna zapewnić rodzinom katolickim chrześcijańskie wychowanie dzieci i udzielanie tymże nauki religii w szkołach publicznych, jak i prywatnych.

(...) Państwo odnosi z działalności Kościoła wielkie korzyści pośrednie, zwłaszcza w dziedzinie moralności prywatnej i publicznej. Korzyści te są tym wydatniejsze, im zgodniejsza jest współpraca obu władz (...) Z narodem i my Biskupi pragniemy, by odbudowa Rzeczypospolitej dokonała się bez błędów w założeniach i w wykonaniu. Najważniejsze zaś widoki powodzenia będzie miała rekonstrukcja wtedy, gdy gruntować się będzie nie na piasku lotnych doktryn, lecz na opoce wiecznych praw moralności - z pomocą i błogosławieństwem nieśmiertelnego Władcy czasów.

Z ramienia Biskupów polskich

bp Zygmunt Choromański

Sekretarz Episkopatu

[Katolickie postulaty konstytucyjne, 26.11.1947 | źródło: Borecki Paweł, Janik Czesław (oprac.), Kościoły i organizacje światopoglądowe o nowej polskiej Konstytucji. Wybór materiałów źródłowych z lat 1988-1997, Dom Wydawniczy Elipsa, Warszawa 2012]

******

* Stanowisko Konferencji Episkopatu Polski w sprawie założeń aksjologicznych nowej konstytucji, 16.06.1990 | źródło: Borecki Paweł, Janik Czesław (oprac.), Kościoły i organizacje światopoglądowe o nowej polskiej Konstytucji. Wybór materiałów źródłowych z lat 1988-1997, Dom Wydawniczy Elipsa, Warszawa 2012

Episkopat sprzeciwił się 
konstytucyjnemu rozdziałowi
Kościoła katolickiego od Państwa
fot. Koalicja Postęp i Świeckość

Rok 1990 | Episkopat:

Konstytucyjne uregulowanie stosunków między Państwem a Kościołem katolickim winno zostać oparte na zasadach wzajemnego poszanowania, suwerenności i niezależności oraz zdrowego współdziałania dla dobra wspólnego, czyli tworzenia tych warunków życia społecznego, dzięki którym osoba, rodzina i zrzeszenie mogą pełniej i łatwiej osiągnąć swoją doskonałość.

Podstawowe wartości, w imię których Kościół spełnia swoją misję oraz zasadnicze cele realizowane przez państwo są w istocie swej komplementarne.  Z tego punktu widzenia należy szczególnie mocno zaakcentować konieczność współdziałania Państwa i Kościoła katolickiego, u podstaw którego leży dobro osoby będącej w naszych warunkach w ogromnej większości członkiem obu tych wspólnot jednocześnie.

Z tych też względów należy wyłączyć z konstytucji formułę o rozdziale Kościoła katolickiego od Państwa. Budzi ona negatywne skojarzenia dla dominacji Państwa nad Kościołem ponadto jest nieprecyzyjna, może bowiem prowadzić do pominięcia tych wartości, o których piszemy (...)


[Stanowisko Konferencji Episkopatu Polski w sprawie założeń aksjologicznych nowej konstytucji, 16.06.1990 | źródło: Borecki Paweł, Janik Czesław (oprac.), Kościoły i organizacje światopoglądowe o nowej polskiej Konstytucji. Wybór materiałów źródłowych z lat 1988-1997, Dom Wydawniczy Elipsa, Warszawa 2012]

Rok 1990 | Episkopat:

Podstawowym zadaniem ustawodawcy powinno być potwierdzenie w normach konstytucyjnych przyrodzonych i niezbywalnych praw: osoby, wspólnot ludzkich oraz wspólnoty obywateli państwa.

Nauka Kościoła [rzymskokatolickiego - red.] postrzega bowiem człowieka nie jako egoistyczną jednostkę, wolną od więzów społecznych (...)

Istotnym zagadnieniem jest przedstawienie w tekście konstytucji klarownej klasyfikacji praw przyrodzonych (...)






Osoba:

• prawo do życia od chwili poczęcia (...)
• wolność sumienia i wyznań religijnych
•  wolność wyrażania myśli, poglądów i uczuć
• wolność uzewnętrzniania i praktykowania obrzędów religijnych
• prawo do tożsamości i autonomii moralnej - niezbędnym korelatem tego zapisu powinny być zakazy rozpowszechniania treści niemoralnych oraz obraźliwych oraz określenie obowiązków państwa w tej dziedzinie (...)
• prawo rodziców do wychowywania dzieci zgodnie z ich przekonaniami, zwłaszcza prawo do pobierania przez ich dzieci nauki religii w szkole (...)

Wspólnoty ludzi:

(rodzina, wspólnoty narodowe i etniczne, wyznaniowe, samorządowe, społeczne, polityczne i pracownicze)

• (...) prawdo do samodzielnego zarządzania swoimi sprawami - prawo wspólnoty do dobrego imienia (...)

Wspólnota obywateli państwa:

• (...) prawo do świadczeń publicznych na rzecz społeczeństwa ze strony osób i wspólnot (...)

Przedstawiony wyżej katalog nie jest zamknięty (...)


Źródło: Stanowisko Konferencji Episkopatu Polski w sprawie założeń aksjologicznych nowej konstytucji, 16.06.1990 | źródło: Borecki Paweł, Janik Czesław (oprac.), Kościoły i organizacje światopoglądowe o nowej polskiej Konstytucji. Wybór materiałów źródłowych z lat 1988-1997, Dom Wydawniczy Elipsa, Warszawa 2012

fot. Marcin Stępień / Agencja Gazeta

Rok 1990 | Episkopat:

(...) Jesteśmy także przekonani o tym, iż nadszedł czas odrzucenia ugruntowanego niestety w świadomości społecznej błędnego i szkodliwego uproszczenia, w myśl którego laickość państwa przedstawiana jest jako jako zasadnicza i niemalże jedyna gwarancja wolności i równouprawnienia obywateli.

Uważamy, iż charakterystykę państwa w całości wyczerpuje określenie go jako prawnej struktury służącej obywatelom i ich wspólnotom, co w konsekwencji uchyla potrzebę szczegółowego opisu jego przymiotów.

[Stanowisko Konferencji Episkopatu Polski w sprawie założeń aksjologicznych nowej konstytucji, 16.06.1990 | źródło: Borecki Paweł, Janik Czesław (oprac.), Kościoły i organizacje światopoglądowe o nowej polskiej Konstytucji. Wybór materiałów źródłowych z lat 1988-1997, Dom Wydawniczy Elipsa, Warszawa 2012]